Microscopen algemeen
Microscopen zijn onder te verdelen in doorvallend-licht microscopen, geschikt voor een 2D-beeld met een vergroting van ca. 40-1200x en stereo/ of prepareermicroscopen, die met behulp van opvallend licht een 3D-beeld met een vergroting van ca. 6-50x (100x) vormen.
Bij doorvallend-licht microscopen wordt van het object een preparaat gemaakt: een klein stukje weefsel, of een dun plakje (coupe) wordt tussen een object- en dekglas geklemd, op de microscooptafel (2) gelegd waarbij de lichtbron (3), vroeger een spiegel, tegenwoordig een kunstlichtbron, zich onder de tafel bevindt en het preparaat door een gaatje in de microscooptafel verlicht. Vaak wordt ook gebruik gemaakt van vaste preparaten, die vooraf in speciale laboratoria zijn vervaardigd. Deze preparaten zijn onbeperkt houdbaar. Ze varieren van eencellige algen, dwarsdoorsneden van stengeltjes tot complete kleine insecten en b.v. menselijk bloed.
Het preparaat wordt dan door een samengesteld lenzenstelsel, objectief (4) en oculair (5), vergroot. Zowel op objectief en oculair staan vergrotingsfactoren. Als je die met elkaar vermenigvuldigt krijg je de uiteindelijke vergroting. De vergroting bedraagt doorgaans waarden tussen de 40 en 1000x.
Op het hoogst vergrotende objectief 100x staat meestal ‘Oil’of ‘Öel’ gegraveerd. Dit betekent dat er tussen het dekglas van het preparaat en de frontlens van het objectief een druppeltje speciale immersieolie moet worden aangebracht om een zeer hoge vergroting mogelijk te maken.
Doorvallend-lichtmicroscopen zijn monoculair, of binoculair. Met de goedkopere monoculaire microscopen wordt het preparaat met één oog bekeken; met de duurdere binoculaire microscopen kunnen beide ogen worden gebruikt. Omdat toch het beeld met maar een objectief wordt verkregen, blijft het beeld vlak (2D), in tegenstelling tot de veel minder vergrotende prepareermicroscopen, die door de toepassing van een gepaard objectief een ruimtelijk (3D) beeld vormen.
De objectieven worden in twee kwaliteiten geleverd: de goedkopere achromaten en de duurdere planachromaten. Bij de achromaten is het beeld vrij van kleurschifting, maar blijft het enigszins gekromd, waardoor wat heen en weer draaien met de micrometer, de scherpstelschroef voor de fijne instelling, nodig is. Bij planachromaten behoort het beeld zowel vrij te zijn van kleurschifting, als over het gehele beeldveld volkomen vlak te zijn. Microscopen die met achromaten zijn uitgerust zijn uitstekend geschikt voor school-, cursus-, en amateurgebruik; de duurdere microscopen met planachromaten worden vooral voor intensief laboratoriumwwerk and voor wetenschappelijk onderzoek ingezet, waarbij veel foto’s worden gemaakt..
Een derde soort microscopen is uitgerust met zg. fasecontrast optiek. Deze microscopen zijn bedoeld om levende weefsels, of preparaten met een laag eigen contrast als bv. huidjes van insectenlarven te bestuderen. Vooral bedoeld dus voor specialisten.
Stereo- of prepareermicroscopen maken gebruik van een opvallende verlichting (8). Het preparaat (6), bv. de kop van een afgebrande lucifer, een klein bloempje , mosje of een insect wordt op de objecttafel (7) gelegd en via een gepaard objectief (9) en oculairstelsel (10) , eigenlijk twee gekoppelde microscopen, bekeken. Hierdoor ontstaat een ruimtelijk (3D) beeld. De vergroting van stereomicroscopen eindigt ongeveer waar die van doorvallendlicht microscopen begint, zo’n 50x. Ook hier is keuze mogelijk uit verschillende types. De goedkopere stereomicroscopen bestaan uit een of twee objectiefparen en een paar oculairen. Ook hier staat de vergroting op objectief en oculair gegraveerd en wordt een totaalvergroting berekend door de vergrotingsfactor van objectief en oculair met elkaar te vermenigvuldigen.
Bij de duurdere zg. zoom-stereomicroscopen zit er tussen objectief en oculair een optisch systeem met een variabele vergroting. Door het draaien aan een knop wordt de vergroting gewijzigd. Hierdoor wordt een comfortabele manier van werken bereikt.
Zowel doorvallendlicht- als stereomicroscopen zijn vaak trinoculair uitgerust. Deze microscopen bieden op eenvoudige wijze de mogelijkheid om het beeld via een soort van webcam digitaal vast te leggen. De beelden worden via een USB aansluiting naar een computer gestuurd en daar opgeslagen, of verder bewerkt.
